Қазақ музыкалық тілінің өзіндік ерекшеліктеріне жүйелі түрде алғаш жүгіну ХХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ музыкатануы өкілдерінің еңбектерінен басталады. Күйді синкреттік жанр ретінде, ән дәстүрін, жанрлық жүйені және аймақтық мектептерді зерттеген А. Жұбанов пен Б. Ерзаковичтің еңбектері қазақтың дәстүрлі музыкасына тән интонациялық-ладтық және ритмоформулалық ұйымдасуды түсінуге теориялық негіз қалады.
Мысалы, дәл осы тақырыпқа арналған алғашқы еңбектердің бірі — Б. Ерзаковичтің «Қазақ музыкалық тілінің генезисі мен оның эволюциясы мәселесіне» атты мақаласы. Бұл еңбекте дәстүрлі музыканың интонациялық құрылымы мен тарихи динамикасын «тіл» категориясы арқылы ұғынуға алғаш рет талпыныс жасалады.
Осы кезеңде «қазақ музыкалық тілі» термині сипаттамалық деңгейде, яғни айрықша интонациялар, қозғалыс типтері, метроритмдік ерекшеліктер мен формалық құрылымдарды белгілеу үшін қолданылады. Алайда дәл осы тұста қазақ музыкасының халықтың дүниетанымын және көшпелі мәдени тәжірибенің ерекшелігін бейнелейтін өзіндік тілі бар деген ғылыми тезис қалыптаса бастайды.