ХХІ ғасырдағы зерттеулерде қазақ музыкалық тіліне қатысты пәнаралық қырларға қызығушылық арта түседі. Халықаралық ғылыми кеңістікте қазақ музыкасы ұлттық брендтің символы және қазіргі мәдени бірегейлікті білдіру құралы ретінде қарастырылатыны атап өтіледі.
Қазақстандық ғылыми дискурста музыкалық тіл мәселесі нақты саяси өлшемге ие болады. В. Е. Недлина мен А. С. Қалибаева еңбектерінде музыкалық тіл тек көркемдік категория ғана емес, сонымен қатар мәдени қауіпсіздікке, идеологиялық үдерістерге және посткеңестік трансформация жағдайында ұлттық бірегейлікті қалыптастыруға ықпал ететін стратегиялық ресурс ретінде түсіндіріледі. Авторлар Құрманғазы атындағы консерваторияның институционалдық қызметімен тығыз байланысты қазақстандық музыкатанудың этникалық және ұлттық «мен» туралы түсініктерді қайта айқындауға тікелей қатысып, мәдени норма мен канонның жаңа шекараларын белгілеп отырғанын көрсетеді.
Олардың зерттеуінде ғылыми ой мен саяси үдерістер арасындағы үйлеспеушілік айқындалады: ауызша дәстүрлердің құндылығы, түркілік ортақтық және қазақ музыкалық мәдениетінің дербестігі туралы музыкатанулық идеялар ресми мәдени парадигманың өзгеруінен кемінде екі онжылдық бұрын пайда болған. Бұл жағдай ғылыми дискурстың жаңа бірегейлікті қалыптастыруға тікелей ықпал еткенін көрсетеді. Сонымен қатар Недлина мен Қалибаева қазақстандық ғылымдағы музыкалық тіл тұжырымдамасының өзі де шиеленісті пікірталастар аймағына айналғанын атап өтеді: батыстық үлгідегі академиялық модель мен дәстүрлі ауызша практикалар арасында, музыканы мұра ретінде түсіну мен оны мәдени саясаттың құралы ретінде қарастыру арасында қайшылықтар бар. Олардың пікірінше, дәл осы қайшылықтылық музыкалық тілді мәдени жаңғырудың негізгі тетігіне және қазіргі этномәдени өзін-өзі танудың айқындаушы факторларының біріне айналдырады.
